W dniu 20 maja 20120 Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym stwierdził, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875) nie jest niezgodny z Konstytucją – w zakresie w jakim nie pozwala on na przedawnienie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – jeżeli zaległości te są zabezpieczone hipoteką.

Zgodnie z ustawą:Art. 24 ust. 5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Sprawa przez Trybunałem Konstytucyjnym toczyła się na skutek pytania Sądu Okręgowego w Gliwicach, w sprawie w której niektóre zaległości składkowe pochodziły jeszcze 1999 r. Sąd Okregowy, zadając pytanie słusznie argumentował (przywołując orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego), że przepis ustawy systemowej praktycznie eliminuje możliwość przedawnia należności składkowych, w sytuacji, w której należności te są właśnie zabezpieczone hipotecznie. W rezultacie domniemany podatnik staje się potencjalnie "dożywotnim dłużnikiem państwa". Co ciekawe, w sprawie, w której zadano pytanie Trybunałowi pomimo upływu ponad 20 lat składki na ubezpieczenie społeczne (które w większości przedawniają się po upływie 5 lat) będą mogły być egzekwowane z nieruchomości.

Należy zauważyć jednak, że instytucja ta nie jest zupełnie nowa – zarówno z prawie podatkowym (art. 70 § 8 ordynacji podatkowej) jak i w prawie cywilnym (art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Pozostaje tylko zastanowić się, czy wobec generalnej zasady stanowiącej że prawo powinno przewidywać mechanizm wygaszania starych długów takie uprzywilejowanie jest uzasadnione – prowadzi to, tak jak w tym konkretnym przypadku do dochodzenia należności sprzed wielu, wielu lat. Na marginesie trzeba zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny przyjął ciekawą koncepcję, w której brak przedawnienia może w niektórych przypadkach być korzystny dla dłużnika, ponieważ wydłuża czas potrzebny organowi na dokonywanie czynności egzekucyjnych.

Wyrok znajdziecie Państwo tutaj.